Czy można legalnie usunąć graffiti?

Trzeba powiedzieć szczerze, że graffiti nie zawsze szpeci, a często odbierane jest jako sztuka uliczna, sposób na wyrażenie tożsamości, a nawet poprawa estetyki ogrodzenia, czy muru budynku. I choć niektóre murale czy projekty street artowe zyskują aprobatę społeczeństwa, to zdecydowana większość napisów i rysunków wykonywanych sprayem powstaje nielegalnie. Czy w takich sytuacjach można legalnie usunąć graffiti? 

Graffiti a prawo – co mówią przepisy?

Na gruncie polskiego prawa graffiti traktowane jest jako zniszczenie lub uszkodzenie mienia. Zgodnie z art. 288 § 1 Kodeksu karnego, kto cudzą rzecz niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Wykonanie graffiti na budynku, który nie należy do autora, bez zgody właściciela, jest więc czynem karalnym.

O ile wykonanie graffiti jest przestępstwem, o tyle usuwanie graffiti w Warszawie i gdziekolwiek indziej – podjęte przez właściciela obiektu lub podmiot przez niego upoważniony – jest w pełni legalne i uzasadnione. Co więcej, w wielu przypadkach jest wręcz konieczne, by przywrócić obiektowi jego estetykę oraz wartość.

Kto ma prawo usunąć graffiti?

W praktyce możliwość usunięcia graffiti zależy od tego, kto jest właścicielem powierzchni, na której się ono znajduje:

• właściciel prywatny (np. właściciel domu jednorodzinnego, sklepu czy zakładu usługowego) ma pełne prawo do zlecenia usunięcia graffiti z elewacji swojego budynku,
• wspólnota lub spółdzielnia mieszkaniowa może podjąć decyzję o czyszczeniu elewacji bloku czy garażu,
• miasto lub gmina odpowiadają za usuwanie graffiti z przestrzeni publicznej – wiaduktów, mostów, wiat przystankowych, budynków użyteczności publicznej,
• zarządcy obiektów przemysłowych i infrastrukturalnych (np. PKP, operatorzy energetyczni, właściciele hal i magazynów) również mogą i powinni usuwać tego rodzaju zniszczenia.

Nielegalne jest natomiast samowolne ingerowanie w cudzą własność – przykładowo mieszkaniec osiedla nie ma prawa do samodzielnego czyszczenia elewacji w Warszawie na bloku, który należy do wspólnoty, bez zgody zarządu.

Dlaczego warto usuwać graffiti jak najszybciej?

Czas reakcji ma duże znaczenie w walce z wandalizmem. Badania prowadzone w miastach zachodnioeuropejskich pokazują, że szybkie usuwanie graffiti ma efekt prewencyjny – zniechęca do ponownego niszczenia tych samych miejsc. Jeśli natomiast napisy i rysunki pozostają na ścianach miesiącami, stają się „zaproszeniem” do kolejnych aktów wandalizmu.

Coraz więcej właścicieli nieruchomości decyduje się nie tylko na usunięcie graffiti, ale również na zabezpieczenie powierzchni specjalnymi powłokami antygraffiti. Dzięki nim ewentualne kolejne próby nanoszenia napisów można usunąć szybko i bezinwazyjnie.